Co nam daje obywatelstwo Unii Europejskiej – czyli korzyści płynące z obywatelstwa UE.

 

1.  Automatyzm obywatelstwa

Traktat z Maastricht, który powołał do życia organizację ponadnarodową pod nazwą Unia Europejska, ustanowił instytucję obywatelstwa UE. Ma ona charakter powszechny, to znaczy obywatelem UE jest każdy, kto posiada obywatelstwo państwa członkowskiego. Czyli? Swego czasu piłkarzowi warszawskiej Legii, Rogerowi Guerrero, Prezydent RP nadał polskie obywatelstwo. Automatycznie, w tym właśnie momencie, popularny piłkarz nabył także status obywatela UE. A tym samym pakiet uprawnień.

2. Europa nie ma granic

Prawo do swobodnego poruszania się i przebywania na terytorium państw członkowskich obejmuje uprawnienia do wjazdu, pobytu oraz podjęcia aktywności ekonomicznej na terenie UE. W przypadku wjazdu na teren, gdzie nie ma granic wewnętrznych, wjazd odbywa się bez spełnienia dodatkowych warunków. Natomiast tam, gdzie granice są utrzymywane, należy posiadać dokument tożsamości, który stwierdza obywatelstwo. Pobyt do 3 miesięcy może odbywać się bez dodatkowych formalności. Powyżej tego okresu istnieje wymóg rejestracji
i uzyskania certyfikatu zezwalającego na pobyt powyżej 3 miesięcy. Tak więc, gdy odkryjemy, że mieszkanie na Lazurowym Wybrzeżu jest spełnieniem naszych marzeń, to nic nie stoi na przeszkodzie, byśmy kolejnych miłośników kurortu witali już jako gospodarze, albo właściciele nadmorskiej knajpki.

 

3.  Głosuj lub startuj

Obywatel UE ma czynne i bierne prawo wyborcze do wybranych organów lokalnych państw członkowskich oraz do Parlamentu Europejskiego – co najistotniejsze – w miejscu zamieszkania,
a nie w kraju, z którego pochodzi. Spod uprawnień wyłączono jedynie wybory  prezydenckie
i parlamentarne. Aby móc kandydować i/lub głosować podczas wyborów do Parlamentu Europejskiego, kandydat musi posiadać stałe miejsce zamieszkania w kraju, w którym chce skorzystać z tego prawa. Dodatkowo taka osoba musi mieć ukończone 18 lat oraz okazać dokument tożsamości. W przypadku wyborów lokalnych, każdy obywatel UE mieszkający na stałe w państwie członkowskim, lecz niebędący jego obywatelem, może głosować lub kandydować w wyborach do władz lokalnych w kraju stałego pobytu.

 

4.  Poczuj się bezpiecznie

Obywatel UE może skorzystać z prawa do opieki dyplomatycznej i konsularnej władz każdego
z państw członkowskich, jeżeli przebywa w państwie trzecim, z którym państwo jego obywatelstwa nie utrzymuje swojej placówki dyplomatycznej. Ochrona obejmuje pomoc
w przypadku utraty paszportu, bankructwa biura podróży, aresztowania lub zatrzymania, poważnego wypadku i ciężkiej choroby, a także w przypadku repatriacji.

 

5.  Walcz o swoje prawa

Obywatele UE mają prawo do zwracania się do Parlamentu Europejskiego z petycją w dotyczących ich sprawach, objętych zakresem kompetencji Unii. Prawo to rozciąga się na także na wszystkie osoby fizyczna i prawne mające miejsce zamieszkania lub statutową siedzibę na terenie UE. Petycja może być kierowana indywidualnie lub grupowo i może być napisana w dowolnym języku urzędowym Unii. Rozpatrzeniem petycji zajmuje się Komitet ds. petycji w ramach Parlamentu Europejskiego. Jeżeli działania Komitetu nie przyniosą efektu, Komisja Europejska kieruje sprawę do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.

 

6.  W trosce o dobrą administrację

Te same podmioty, co w przypadku petycji, mają również prawo do wnoszenia skargi do Rzecznika Praw Obywatelskich UE. Skarga ta może dotyczyć złej administracji jednego z organów lub instytucji wspólnotowych, z wyłączeniem europejskiego trybunału Sprawiedliwości. Postępowanie badawcze może być także prowadzone z własnej inicjatywy Rzecznika.

 

7.  Dostęp do dokumentów

Realizując zasadę przejrzystości Unia zapewnia swoim obywatelom również prawo do dostępu do swoich dokumentów. Dostęp ten nie jest jednak całkowity. Nie są udostępniane dokumenty dotyczące państw członkowskich i petycji dotyczących osób fizycznych i prawnych bez ich zgody. Odmowa następuje zawsze także w przypadku, gdy ujawnienie naruszyłoby ochronę interesu publicznego w kwestiach bezpieczeństwa, obrony i wojskowości, stosunków międzynarodowych, finansów, polityki monetarnej czy ekonomicznej bądź prywatność osoby fizycznej.

 

Opracowano na podstawie materiałów promocyjnych Europe Direct Zielona Góra

 

Bogusława Kornowicz

Przedstawiciel Regionalny ds. Europejskiego Dialogu Społecznego woj. lubuskiego